Historia shibari — korzenie i współczesna praktyka

Dziś shibari kojarzymy z liną, ciałem, estetyką, emocjami i relacją pomiędzy osobami uczestniczącymi w sesji. Jego historia jest jednak znacznie bardziej złożona niż popularna opowieść o „starożytnej japońskiej sztuce wiązania”.

Współczesne shibari i kinbaku powstały na przecięciu wielu wpływów: historycznych metod krępowania, japońskiej sztuki i teatru, erotycznej fascynacji więzami, fotografii, kultury BDSM oraz powojennej prasy erotycznej.

Hojōjutsu — historyczny poprzednik, ale nie shibari

Jednym z najczęściej przywoływanych elementów historii jest hojōjutsu — zbiór technik używania liny do chwytania, transportowania i krępowania ludzi w dawnej Japonii.

Techniki te miały przede wszystkim znaczenie praktyczne. Więzy musiały ograniczać ruch, umożliwiać kontrolowanie osoby zatrzymanej, a w niektórych systemach sposób związania mógł odzwierciedlać status społeczny, rodzaj przewinienia czy okoliczności zatrzymania.

Nie należy jednak utożsamiać hojōjutsu ze współczesnym shibari.

Dzisiejsze shibari nie jest po prostu dawną techniką wojskową, która w pewnym momencie „stała się erotyczna”. Badacze i praktycy historii kinbaku zwracają uwagę, że genealogia współczesnego japońskiego bondage jest znacznie bardziej złożona. Historyczne sposoby krępowania były jednym z elementów wizualnego i technicznego języka, z którego później czerpano — obok teatru, ilustracji, erotyki i kultury popularnej.

Lina w sztuce, teatrze i wyobraźni

Motyw skrępowanego ciała pojawiał się w japońskiej kulturze również poza praktyką zatrzymywania ludzi.

Sceny uwięzienia, tortur, przemocy i ograniczenia ruchu występowały w sztuce, literaturze oraz teatrze. Wraz z rozwojem nowoczesnej ilustracji i fotografii obrazy te zaczęły funkcjonować również jako źródło erotycznej fascynacji.

Jedną z najważniejszych postaci tego okresu był Itō Seiu (1882–1961) — artysta, ilustrator i badacz dawnych przedstawień kar, tortur i krępowania. Już w pierwszej połowie XX wieku tworzył inscenizowane fotografie oraz ilustracje przedstawiające związane osoby i badał historyczne sposoby przedstawiania cierpienia oraz więzów.

Jego twórczość stanowi ważny pomost pomiędzy historyczną ikonografią krępowania a późniejszym rozwojem erotycznego kinbaku. W latach 20. i 30. publikował prace dotyczące dawnych kar i tortur, a po II wojnie światowej jego fotografie i teksty pojawiały się w rozwijającej się japońskiej prasie erotycznej.

Powojenne narodziny współczesnego kinbaku

To właśnie powojenna Japonia, szczególnie lata 50. i 60., była jednym z kluczowych okresów dla ukształtowania tego, co obecnie rozpoznajemy jako kinbaku.

Rozwijały się magazyny poświęcone erotyce, sadomasochizmowi, fetyszom i bondage. Publikacje takie jak Kitan Club, Yomikiri Romance czy późniejsze Uramado łączyły opowiadania, ilustracje, fotografie, listy czytelników oraz materiały dotyczące technik wiązania.

Powstało środowisko, w którym lina nie była już wyłącznie narzędziem ograniczenia ruchu. Stawała się elementem świadomie konstruowanego obrazu, erotycznego doświadczenia i relacji pomiędzy osobą wiążącą a wiązaną.

Wokół tego środowiska rozwijali się fotografowie, modele, artyści i osoby wiążące, które stopniowo budowały własne style oraz sposoby pracy z ciałem.

Nie było jednego momentu, w którym „wynaleziono shibari”. Współczesna forma tej praktyki była raczej efektem wielu dekad eksperymentowania, dokumentowania i przekazywania wiedzy.

Shibari czy kinbaku?

Same słowa również wymagają odrobiny kontekstu.

Shibari (縛り) pochodzi od japońskiego czasownika shibaru — wiązać, krępować. W języku japońskim słowo samo w sobie nie musi mieć znaczenia erotycznego.

Kinbaku (緊縛) oznacza natomiast mocne lub ścisłe skrępowanie i w XX wieku zaczęło być silniej kojarzone z erotycznym bondage.

Współcześnie — szczególnie poza Japonią — oba terminy często używane są wymiennie. Ich znaczenie może też zależeć od szkoły, środowiska czy konkretnego praktyka.

Dlatego próba stworzenia jednej absolutnej definicji szybko prowadzi do problemów. Shibari jest żywą praktyką, a jego język nadal się rozwija.

Od techniki do relacji

W kolejnych dekadach rope bondage rozwijało się poprzez fotografię, występy, prywatne sesje i nauczanie kolejnych pokoleń praktyków.

Równocześnie coraz większą uwagę zaczęto przykładać nie tylko do końcowego wzoru liny, ale także do procesu wiązania.

Napięcie liny, tempo, sposób prowadzenia ciała, komunikacja, intencja i reakcje osoby wiązanej stały się równie istotne jak sama konstrukcja.

Właśnie dlatego współczesne shibari może pełnić bardzo różne funkcje.

Może być:

• doświadczeniem erotycznym,
• praktyką BDSM,
• formą ekspresji artystycznej,
• fotografią lub performansem,
• doświadczeniem opartym na zaufaniu i komunikacji,
• eksploracją bólu lub ograniczenia,
• spokojnym, bliskim doświadczeniem pomiędzy dwiema osobami.

Nie istnieje jedno doświadczenie shibari.

Shibari dzisiaj

Obecnie społeczności rope istnieją na całym świecie. Powstają szkoły, warsztaty, rope jamy, wydarzenia, performanse i projekty artystyczne.

Jednocześnie dostęp do wiedzy jest większy niż kiedykolwiek wcześniej.

To przynosi zarówno możliwości, jak i nowe wyzwania.

Technika może być pokazana w kilkuminutowym filmie, ale zrozumienie napięcia, anatomii, reakcji drugiej osoby i zarządzania ryzykiem wymaga znacznie więcej czasu.

Dlatego współczesne shibari najlepiej traktować nie jako zbiór wzorów do skopiowania, lecz jako praktykę wymagającą techniki, świadomości ciała, komunikacji i odpowiedzialności.

Historia shibari nie kończy się bowiem na Japonii lat 50.

Jest nadal pisana przez osoby, które dziś sięgają po linę.